Coins of Rajaram Maharaj

We have completed our 7 post till now about “shivrai coins”, now its 8^th post, but till now it was in Marathi language, and because of that many non-Marathi readers requested me to convert the blog in english so from now we are going to post our blog in English so every coin collector can take advantage of it.

Till now we have seen shivaji maharaja’s dotted border type shivrai coins, sambhaji maharaja’s different types of shivrai coins and now we are going to see coins of Rajaram maharaj, the younger son of Chatrapati Shivaji Maharaj.

After death of Maratha chief Chatrapati Sambhaji Maharaj in 1689 Chatrapati Rajaram Maharaj came to throne, he ruled from 1689-1700 AD. Shivrai Coin of Ch. Rajaram Maharaj is one of the most rare coin of Maratha confederacy, may be because of his short rule his coins are became very rare and are very hard to get at this moment, we have very few specimens of Rajaram Maharaj coins in hand.

The shivrai’s of rajaram maharaj are made up of copper, weighs 9 grams and above. On these coins “shree/raja/ram” is written in 3 lines on obverse, and “Chatra/Pati” On Reverse within dotted border like shivaji maharaj and sambhaji maharaj coins. but till now I have not seen a single specimen shows the full legend on flan, with full visible legend. Sometimes we get “shree/raja” on flan so ‘Ram’ goes out of flan and if we get “Raja/Ram” so Shree goes out. So till now we have no specimen who shows full legend on flan. Mostly we get these coins in square shape. With ‘raja’ and ‘Ra(m)’ on flan.

In this post I will show u one specimen of Rajaram Maharaja’s Shivrai coin.

On this specimen we can see “(r)aja/(R)am on obverse of this coin, and “chatra/pati” on reverse within dotted border.

 in next post I will share more specimens and their details.  

next post sooon......

comment your views below.

Contact no- 8698825074

email- ashutoshp1010@gmail.com

photo curtesy- Vijay Hiran.

शंभुछत्रपतिंचे चलन

शंभुछत्रपतिंचे चलन

“शिवराई”

भाग-5

संभाजी महाराजांच्या चलनाच्या माहीती संबंधीचा हा पाचवा आणि शेवटचा भाग सादर करीत आहे. चार भागात चार विविध प्रकारच्या शिवराई आपण पाहील्या.

* संभाजी महाराजांचे वेगळ्या प्रकारचे नाणे-

संभाजी महाराजांच्या नाण्याचा आणखी एक प्रकार निदर्शनास आलेला आहे. या नाण्यावरील अक्षरलेखन हे बाकी नाण्यांपेक्षा अत्यंत वेगळे आहे. या नाण्यावर पुढील बाजुनी - पहील्या ओळित “श्रीरा” दुसर्या ओळीत “जाशं” आणी तिसर्या ओळित “भु” अशी अक्षरे अंकीत केलेली असुन मागील बाजु नी दोन ओळीत “छत्र/ पति” अंकित केलेले आहे. याचं प्रकारची काही नाणी ही शिवाजी महाराजांनी जिंजी भागातुन पाडलेली आढळतात. त्या नाण्यांवर पुढील बाजुनी पहिल्या ओळीत “श्रीरा”  दुसर्या ओळीत “जाशि” आणी तिसर्या ओळित “व” अशी अक्षरे अंकीत केलेली असुन मागील बाजुनी दोन ओळीत “छत्र/ पति” अंकित केलेले आहे.

अशा प्रकारच्या संभाजी महाराजांच्या शिवराया आपल्याला आत्तापर्यंत उपलब्ध झालेल्या आहेत, या शोधनिबंधासाठी मला फोटो उपलब्ध करुन दिल्याबद्द्ल मी श्री.किरण करांडे, श्री.प्रशांत ठोसर , श्री.किरण शेलार, श्री.अमीत लोमटे आणी श्री. विनय चुंबळे यांचे मनःपुर्वक आभार मानतो.

संभाजी महाराजांची ही “शंभुराई” आज अत्यंत दुर्मिळ झालेली असुन खुपचं क्वचित आज पहायला मिळते, बहुतेक त्यांच्या कमी कार्य काळामुळे ती कमी चलनात असावी व कमीचं पाडलेली असावी, त्यामुळे ती आज एक मौल्यवान गोष्ट झालेली आहे. संभाजी महाराजांना तसे पहाता खुप कमी काळ आयुश्य लाभले पण महाराजांनी या राज्यकर्त्या 9 वर्शांत जे करुन दाखवलं ते कोनी 50 वर्शांतही करु शकणार नाही असं मला वाटतं, महाराजांच्या या कर्तुत्वाला मानाचा मुजरा !!!!!

 “शिवराई” नाण्यांबद्दल ची अशीच माहीती मी आपणापर्यंत पोहचवण्याचा प्रयत्न करेन,

पुढील पोस्ट लवकरचं.....

कसं वाटलं जरुर कळवा......

        contact no- 8698825074

email- ashutoshp1010@gmail.com

photos curtesy- Kiran Karande.

शंभुछत्रपतिंचे चलन

“शिवराई”

भाग-४

संभाजी महाराजांच्या चलनाच्या माहीती संबंधीचा हा चौथा भाग सादर करीत आहे. पहील्या तिन भागात तिन विविध प्रकारच्या शिवराई आपण 

पाहील्या.

शिवाजी महाराजांच्या काही क्वचित मिळनार्या नाण्यांवर अजुन एक बदल आढळतो, यावर “श्री/ राजा/ सीव” असे तिन ओळीत न येता “श्रीराजा” एका  ओळीत तर “सीव” हे दुसर्या ओळीत आलेले आढळते, ही नाणी खुप कमी आढळतात, आणि हाचं प्रकार आपल्याला संभाजी महाराजांच्या नाण्यांवर ही पहायला मिळतो.

·         

     

संभाजी महाराजांचे वेगळ्या प्रकारचे नाणे-

संभाजी महाराजांच्या या प्रकारातील नाण्यांवर पहिल्या ओळीत तिन पाकळ्यांचे फुल, दुसर्या ओळीत “श्रीराजा” आणि तिसर्या ओळीत “शंभु” असे अंकीत केलेले असुन मागील बाजुवर दोन ओळीत “छत्र/ पति” ही अक्षरे अंकीत केलेली असतात. या नाण्याचे वजन हे  10 ते 12 ग्रॅम मधेचं आढळत असुन याचा आकार हा वर दाखवलेल्या शंभु प्रमाणेचं आढळतो.काहि संग्राहकांना विचारले असता ही नाणी त्यांना लातुर-चंद्रपुर भागात सापडली आहेत असे ते सांगतात, 1686 नंतर च्या युद्धांदरम्यान महाराज तिकडच्या पट्यात होते असे दिसते तर ही नाणी त्यांनी त्या काळात तिकडे पाडली असावीत,पण यावर काही ठोस पुरावा नसल्याने आपण फ़क्त अंदाजचं मांडु शकतो, बारकाईने निरिक्षन केल्यास या नाण्यावर  पुढील बाजुवरील “शंभु” आणि मागील बाजुवरील “पति” या शब्दांखाली आडव्या रेषा आलेल्या दिसुन येतात, तर आणखी एक म्हणजे या नाण्यावरील “पति” या शब्दाचा “ति” हा उलटा अंकीत केलेला आहे तसेच पुढील बाजुवर पहील्या ओळित तिन पाकळ्यांचे फुल अंकीत केलेले आपल्याला दिसते.

 

“शिवराई” नाण्यांबद्दल ची अशीच माहीती मी आपणापर्यंत पोहचवण्याचा प्रयत्न करेन,

पुढील पोस्ट लवकरचं……….

कसं वाटलं जरुर कळवा……

    contact no- 8698825074

email- ashutoshp1010@gmail.com

photos curtesy- Kiran Karande.

शंभुछत्रपतिंचे चलन

“शिवराई”

भाग-3

संभाजी महाराजांच्या चलनाच्या माहीती संबंधीचा हा तिसरा भाग सादर करीत आहे. पहील्या दोन भागात दोन विविध प्रकारच्या शिवराई आपण पाहील्या. “श्री/ राजा/ शंभु” ,“छत्र/ पति”  व “श्री/ राजा/ संभु” ,“छत्र/ पति” हे दोन प्रकार मागील दोन भागात आपन पाहीले.

 आता हे पुढील संभाजी महाराजांच्या नाण्यावर येनारी विविध चिन्हे तसेच “श्री/राजा/शंभु” यातील “श्री” या अक्षराचे विविध वळन या भागात आपण पाहनार आहोत.

·         “श्री” अक्षराचे वेगवेगळे वळण- 

 श्री/ राजा/ शंभु/ छत्र/ पति लीहीलेल्या या शंभुराईंवर श्री या अक्षराचे दोन विविध प्रकारात लिखान आढळते, यामधील पहिल्या प्रकारात “श्री” हा साधारण असतो.

 

दुसर्या प्रकारात “श्री” या अक्षरामधुन एक तिरपी रेघ गेलेली असते आणी या नाण्यावर “श्री” अक्षराच्या च्या बाजुला एक बारीक फुल आलेले आपल्याला दिसते.

·    


     “छत्र” शब्दाच्या वर चांदणी-

आणखी एक नाणे आढळलेले आहे ज्यावर पुढील -मागील बाजुचे लेखन समान असुन फ़क्त त्या नाण्यावर छत्र या शब्दाच्या वर एक चांदणी अंकीत केलेली आहे.

“शिवराई” नाण्यांबद्दल ची अशीच माहीती मी आपणापर्यंत पोहचवण्याचा प्रयत्न करेन,

पुढील पोस्ट लवकरचं……….

कसं वाटलं जरुर कळवा……

                            
        contact no- 8698825074

email- ashutoshp1010@gmail.com

photos curtesy- pashant thosar,kiran shelar.

शंभुछत्रपतिंचे चलन

“शिवराई”

भाग-2

संभाजी महाराजांच्या चलनाच्या माहीती संबंधीचा हा दुसरा भाग आहे. पहील्या भागात पहील्या प्रकारचे संभाजी महाराजांचे नाणे आपण पाहीले, ज्यावर पुढील बाजुनी “श्री/ राजा/ शंभु” असे अंकीत केलेले असुन मागील बाजुनी “छत्र/ पति” अंकीत केलेली असते.

               राजा सिव, राजा सीव

शिवाजी महाराजांच्या काही नाण्यांवर आपल्याला लेखनात बदल आढळलेला आहे त्यात विविधता  पहायला मिळतात, जसे “शिव”या शब्दाएवजी सिव, सीव, शीव असे अंकीत केलेले आढळते. तसेच संभाजी महाराजांच्या नाण्यावर देखिल हा बदल आढ्ळलेला आहे. संभाजी महाराजांच्या या काही नाण्यांवर “शंभु” या शब्दाएवजी “संभु” हा शब्द अंकीत केलेला आहे.

·       

  संभाजी महाराजांचे हे दुसर्या प्रकारचे नाणे-

“श्री/ राजा/ संभु” व “छत्र/ पति”

हे नाणे ही तांब्याचे असुन त्यावर पुढील बाजुनी बिंदुमय वर्तुळात तिन ओळीत “श्री/ राजा/ संभु” व मागील बाजुनी बिंदुमय वर्तुळात दोन ओळीत “छत्र/ पति” अशी अक्षरे अंकीत केलेले असतात. या नाण्याचे वजन, आकार, लेखन हे सर्व शंभु लिहीलेल्या नाण्यासारखेच असुन फ़क्त यावर “शंभु” या शब्दाएवजी “संभु” हा शब्द अंकीत केलेला आहे. बारकाईने निरिक्षन केल्यास

उलटा “छ”

या नाण्यावरील “छत्र” चा “छ” हा उलटा अंकीत केलेला आहे हे लक्षात येते. ही नाण्यासाठी डाय बनवनार्या कामगाराची चुक आहे असे दिसते. काही संग्राहकांना विचारले असता त्यांना ही नाणी कोल्हापुर भागात सापडली आहेत असे ते सांगतात, म्हणजे बहुदा ही नाणी तिकडेच टांकसाळीत करण्यात (पाडण्यात) आली असावीत, पण त्यावर काही ठोस पुरावा नसल्याने नेमकी ही नाणी कोणत्या टांकसाळीत पाडली हे सांगणे कठीण आहे.

“शिवराई” नाण्यांबद्दल ची अशीच माहीती मी आपणापर्यंत पोहचवण्याचा प्रयत्न करेन,

पुढील पोस्ट लवकरचं……….

कसं वाटलं जरुर कळवा……

email- ashutoshp1010@gmail.com

photo curtesy- ameet lomate.

शंभुछत्रपतिंचे चलन
“शिवराई”

भाग-1

              मागिल दोन पोस्ट मधे आपण छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या  “शिवराई” या नाण्याची माहीती घेतली, छत्रपति शिवाजी महाराजांनंतर” शिवछत्रपतिंप्रमाणेच संभाजी महाराजांनिही त्यांची ताम्र नाणी पाडली ज्यांना त्याकाळी “शिवराई” या नावाने संबोधत असावेत.पुढील तिन-चार पोस्ट मधे आपण संभाजी महाराजांच्या नाण्यांबद्द्ल जाणनार आहोत.

             छत्रपति शिवाजी  महाराजांनी 1680 पर्यंत स्वराज्याचा राज्यकारभार  पाहील्यानंतर त्यांचे पुत्र छत्रपति संभाजी महाराज राज्यावर आले. 1681 ला संभाजी महाराजांचा राज्याभिषेक पार पडल्यानंतर महाराजांनी स्वराज्याचा राज्यकारभार पाहण्यास सुरुवात केली. छत्रपति शिवाजी महाराजांनी सुरु केलेले स्वराज्याचे स्वचलन पुढे संभाजी महाराजांनी ही सुरु ठेवले असे दिसते. राज्याभिशेकानंतरचं संभाजी महाराजांनी नाणी पाडण्यास सुरुवात केली असावी. संभाजी महाराजांच्या धावपळिच्या जीवनामुळे आणि कमी कार्यकाळामुळे त्यांची नाणी ही अत्यंत दुर्मिळ असुन आज खुप कमी प्रमाणात उपलब्ध आहेत.

           ही नाणी शिवाजी महाराजांच्या नाण्यांसारखीच असुन यावर पुढील बाजुनी  “श्री/ राजा/ शिव” च्या एवजी “श्री/ राजा/ शंभु” असे अंकीत केलेले असुन मागील बाजु ही समान म्हणजेचं “छत्र/ पति” अंकीत केलेली असते. जसे आपणास माहीत आहे की संभाजी महाराजांचे उपनाम हे “शंभु” होते त्या कारनाने नाण्यावर पुर्ण “संभाजी” न लिहीता “शंभु” या नावाचा प्रयोग केला असावा. या ताम्र नाण्याचे वजन 10 ते 12 ग्रॅम पर्यंत आढळते. या नाण्यांचे वजन त्यावरील अक्षराचे वळन त्यावरील बिंदुमय वर्तुळ हे शिवछत्रपतिंच्या नाण्याप्रमानेचं आढळते.

            शिवाजी, संभाजी महाराजांची नाणी ही धातुवर हातोड्याने ठोकुन बनवल्यामुळे त्यावरील काही अक्षरे ही नाण्याबाहेर गेलेली  असतात. या प्रकारे पाडलेल्या नाण्यांना क्रुड काईन्स म्हणतात.

                               

·       * छत्रपति संभाजी महाराजांची “शिवराई”

“शिवराई” हे नाणे तांब्याचे असुन त्यावर पुढील बाजुनी बिंदुमय वर्तुळात तिन ओळीत “श्री/ राजा/ शंभु” व मागील बाजुनी बिंदुमय वर्तुळात दोन ओळीत “छत्र/ पति” अशी अक्षरे अंकीत केलेले असतात.

“शिवराई” नाण्यांबद्दल ची अशीच माहीती मी आपणापर्यंत पोहचवण्याचा प्रयत्न करेन,

पुढील पोस्ट लवकरचं……….

कसं वाटलं जरुर कळवा……

                             contact no- 8698825074

email- ashutoshp1010@gmail.com
photos from- vinaykumar chumble.

शिवराई

शिवराई

             नाण्याच्या कडेनी बिंदुमय वर्तुळ (dotted border) असणार्या शिवराईला संग्राहक मुळ शिवराई म्हणुन ओळखतात. या शिवराईवर पुढिल बाजुनी तीन ओळीत- श्री/राजा /शिव आणि मागील बाजुनी- छत्र/पति असे दोन ओळीत लिहीलेले असते. बिंदुमय वर्तुळ असणार्या शिवराई सुबक  असुन पुढील व मागील बाजु व्यवस्थित जुळविलेल्या असतात,पण सद्ध्याच्या परिस्थितीत या शिवराई मिळवणं खुप कठिण झालेलं आहे. या शिवरायांचे वजन 11 ते 13 ग्रॅम्स मधे आढळते.या शिवराईला संग्राहक रायगड शिवराई म्हणजे रायगडच्या टांकसाळीतुन पाड्लेली शिवराई मानतात.

“रायगड शिवराई”

             शिवराई नेमक्या किती टांसाळीतुन पाडल्या जात होत्या हे अद्याप सांगता येत नसले तरी त्यांच्या अक्षरांच्या लिखाणाच्या विविधतेवरुन किमान त्या दहा ठिकाणच्या टांकसाळीतुन तयार झाल्या असाव्या किंवा याहिपेक्षा महाराजांच्या जास्त टांकसाळी असाव्यात. छत्रपति शिवाजी महाराजांच्या प्रत्येक किल्ल्यात टांकसाळ असण्याची शक्यता देखिल नाकारता येत नाही.

          छत्रपति शिवाजी महाराजांची कडेनी बिंदुमय वर्तुळ असलेली शिवराई जीला “रायगड शिवराई” म्हणून देखिल ओळखले जाते तिचे वजन 12.36 ग्रॅम च्या आसपास आहे तर अर्धी शिवराई 6.18 ग्रॅम च्या आसपास आहे. पुढे शिवराईचे वजन कमी होत गेले व शिवराई 11 ग्रॅम तर अर्धी शिवराई 5.5 ग्रॅम ची आहे. या शिवराईचा आकार 2 सें.मी आहे. यानंतरच्या शिवराया या 10 ग्रॅमच्या आसपास आहेत तर अर्धी शिवराई 5 ग्रॅम ची आहे.

“अर्धी शिवराई”

तसेच काही 1.5, 2, 3, 4 ग्रॅम च्या शिवराया देखिल उपलब्ध आहेत त्यांना बहुदा “रुके” म्हणत असावेत.

“रुका ?”

“शिवराई” नाण्यांबद्दल ची अशीच माहीती मी आपणापर्यंत पोहचवण्याचा प्रयत्न करेन,

पुढील पोस्ट लवकरचं……….

कसं वाटलं जरुर कळवा……

                             contact no- 8698825074

email- ashutoshp1010@gmail.com
photos from-p.g.bhargave